پرتو حق است آن، معشوق نیست خالق است آن گوئیا مخلوق نیست با وجودی که در طول تاریخ بشریت چهرة زن در آیینه اساطیر و ادبیات چندان شفاف، زیبا و قابل تقدیس نبوده است، ولی بزرگ مردان و اندیشمندانی از ارکان اساسی فرهنگ و ادب پارسی، دید واقع بینانه خود را نسبت به زن در آثار خود به تصویر کشیده اند. زن در ادب پارسی درخشانترین چهره را در نقش مادر (محور دوراندیشی، خردمندی، دین باوری و شفقت) و سپس به عنوان یک محبوبه (عروة الوثقایی برای عروج به عالم معنا) به خود اختصاص داده است. مولوی بر مبنای شیوه بیانی خود یعنی اتکا به مثلها، اصطلاحات و احادیث رایج برای اظهار دانه معنی با کمال بی غرضی و به دور از هر گونه تعصب، زن را در اشعار خود گاه به اوج برده، پرتوی از لطف حق دانسته و گاه به حضیض آورده، مصداق و تمثیلی برای نفس اماره به شمار می آورد. او توهین به مقام زن و تحقیر او را مد نظر ندارد، چرا که در بیان عدم جنسیت روح، ارزش آدمی را که در روح و روان تجلی پیدا می کند، فراتر از مذکر و مونث می داند. مقام و منزلتی درخشان تر و والاتر از این نیست که مولوی زن را در جایگاه مادری به عرش برده، او را تمثلی برای لطف و رحمت حق قرار می دهد. مولوی بیش از آنکه به تمایز جنس زن و مرد بپردازد و برای جنس به خصوصی ارزش قایل شود، جنسیت بر مبنای سنخیت را ارج می نهد که در سایه آن پیوند، همدلی و همفکری فراتر از قالبهای جسمانی و تفاوت فیزیکی حاصل می گردد و این معنا را چه در طیف صالحان و چه در طیف طالحان گریزی نیست.

ملاصدرا به هنرها با عنوان «صنایع لطیفه» امعان نظر داشته و گونه ای از شعر را «شعر حکمی» می نامد. وی برخی از هنرمندان را در زمره حکما نام می برد که این دو رویکرد، اساس تعمیم شعر حکمی به هنر حکمی در این تحقیق است. آشنایی با مراتب حکمت، معرفی موانع نیل به آن و تبیین مشخصات بارز هنرهای حکمی از مباحثی ست که در این مجال بدان پرداخته شده است. بنا بر اصل درهم تنیدگی اجزای نفس، جویای هنر حکمی هر یک از ساحات قوای حسی، تخیل، عاطفه، عقل نظری و عملی را در خدمت وصول به حکمت قرار می دهد و با پرورش ذوق استحسانی، کسب مهارت هنری، شناخت قواعد مدرسی و تصفیه روح، ترجمان حکمت در آثاری فاخر و جاودانه می گردد. شرح ارتباط هنرهای حکمی با حریت، عشق و مبادی الهام مساعی این جستار است.

لطف خداوند، از دیدگاهی دو نوع است: تکوینی و تشریعی. آفرینش و تربیت جهان و جهانیان لطف تکوینی و ارشاد و تربیت موجودات صاحب اختیار، لطف تشریعی است. در این نوشتار، لطف اخیر مورد نظر است و آن عبارت است از اموری که آدمی را به طاعات نزدیک و از معاصی دور می گرداند، به شرط آنکه جبر و الجا در آن نباشد. در این راستا، ضمن توجه به آرا متکلمان، جنبه های گوناگون لطف از دیدگاه مولانا و حکیم سبزواری، بیان و سرانجام، موارد توارد و تشابه یا افتراق نظر آن دو معین شده است.

یکی از مسائل دیرین جهان اسلام، مسئله فلسطین و اشغال آن به وسیله اسرائیل و انجام دادن جنایت های گوناگون در حق فلسطینیان، به ویژه کودکان آنهاست. مظلومیت و مقاومت بی نظیر کودکان فلسطینی در برابر این رفتارهای ناجوانمردانه به شیوه های مختلف در شعر شاعران جهان نمود پیدا کرده است. لطیف (هه لمه ت) هلمت، شاعر مقاومت کردستان عراق نیز، از جمله شاعرانی است که فراملیتی اندیشیده و فارغ از چارچوب سرزمینی خود، کردستان، به کودکان فلسطینی پرداخته است. وی با بهره گیری از توانمندی ادبی درد و رنج، شهادت و شجاعت آنها را در سروده های کودکانه به تصویر کشیده و در راستای بیان مظلومیت مردم فلسطین و مقاومت آنان، از تمام ظرفیت های شعر کردی بهره گرفته است. مقاله حاضر در پی آن است که به شیوه توصیفی-تحلیلی، سیمای کودکان فلسطینی در شعر هلمت را از دو منظر ساختار و محتوا مورد بحث و بررسی قرار دهد. نتایج به دست آمده نشان می دهد که در «دیوان مندالان» او، ما با دو سیمای متفاوت از کودکان فلسطینی روبه رو هستیم؛ نخست، سیمای مظلومانه آنها و دوم، سیمای مبارز و مقاوم آنان که علیرغم کودکی، استوار در برابر ناملایمات ایستاده و باعث ترس دشمنان شده اند. از نظر ساختاری و واژگانی نیز، شعر او ساده و روان است و وزن و محتوای اشعار با هم تناسب دارند.

علمای عروض توانستند پدیده هایی بین واحدهای آهنگ بیت شعر کشف کنند که این پدیده ها نشان دهنده تعامل و رفتار عجیبی بین این آهنگهاست؛ این تعامل در دو جا دیده شده است:1- در داخل یک تفعیله.2- بین دو تفعیله.این تعامل طبق یک نظام دقیق و ظریف صورت گرفته است که ذیلا شرح این پدیده ها به طور مختصر ذکر می شود:1- در بعضی از بحرها ملاحظه شده است که تفعیله هایی که بر دو سبب کنار هم مشتملند، باید یکی از دو سبب آنها زحاف را قبول کند، به شرط این که سبب دوم از زحاف سالم بماند. این پدیده را (المراقبه) نامیده اند.2- در بعضی از بحرها دیده شده است که در تفعیله هایی که بر دو سبب مشتملند، دو حالت جایز است:حالت اول: این که هیچ زحافی تقبل نکنند، یعنی دو سبب تفعیله سالم از زحاف می مانند.حالت دوم: این که یکی از دو سبب تفعیله زحاف را به شرطی تقبل کند که سبب دوم از زحاف سالم بماند.همچنین در بحرهای دیگر ملاحظه شده است که این تعامل بین دو تفعیله همسایه صورت گرفته است و سه حالت زیر را دارد:حالت اول: سبب اول تفعیله بعدی به شرطی زحاف را می پذیرد که آخرین سبب تفعیله قبلی از زحاف سالم بماند.حالت دوم: آخرین سبب تفعیله قبلی به شرطی زحاف را قبول می کند که اولین سبب تفعیله بعدی از زحاف سالم بماند.حالت سوم: سبب های اول و آخر تفعیله ای که در وسط قرار دارد، به شرطی زحاف را هر دو قبول کنند که آخرین سبب تفعیله قبلی، و اولین سبب تفعیله بعدی از زحاف سالم بمانند. این پدیده را (المعاقبه) نامیده اند.3- در بحرهای دیگر ملاحظه شده است که دو سبب تفعیله در پذیرفتن زحاف آزاد هستند، به طوری که می توانند هر دو از زحاف سالم باشند، و یا هر دو زحاف را قبول کنند، و یا یکی از آنها سالم بماند و دیگری زحاف را بپذیرد. این پدیده را (المکانفه) نام گذاری کرده اند.

سخن گفتن از عشق هم دل انگیز و دل نشین است و هم سخت و دشوار؛ دل انگیز از آن جهت که حدیثش زخمه بر تار دل می زند و نغمه بی قرار جان را به فراسوی زیباترین مطلوب به پرواز در می آورد و فضای روح را با شمیم خوشبوی آن عطر آگین می سازد و دشوار از آن رو که عشق پدیده ای نفسانی و روحانی است که جز به وسیله خود عشق به تعریف در نمی آید و محصول تجربیات شخصی است. غزل های جمال الدین عبدالرزاق اصفهانی بیانگر حالات درونی اوست که از سوز دل عاشقش حکایت می کند و چنان لطیف و دل نشین است که شنونده را هر چند بی ذوق باشد، مفتون می سازد.در این مقاله سعی بر آن گردیده است تا از میان موضوعات بی شماری که در دیوان جمال الدین وجود دارد، عشق و عاشق و معشوق در غزلیات وی مورد بررسی اجمالی قرار گیرد. آنچه در این نوشتار می آید، شامل: 1- منشا و تعریف عشق 2- صفت عشق 3- درونمایه عشق 4- فراق و هجران ناشی از عشق و جور عتاب معشوق به عاشق 5- صفات عاشق و معشوق.

پدرام جم در پژوهش تازه ای به نام «آیا ساسانیان روحانی تبار بودند؟ » به بازنگری روایت محمد بن جریر طبری درباره ساسان، نیای ساسانیان، و پیوند او با آتشکده ایزدبانو آناهیتا در اصطخر پارس می پردازد و این گزارش را با آگاهی های حقوقی زردشتی دوره ساسانیان می سنجد و نتیجه می گیرد که ساسان در این آتشکده «سالار آتش» بوده و منصب دینی نداشته است. همچنین او گزارش آگاثیاس، تاریخ نگار بیزانسی، را درباره تبار و پیشینه خاندانی اردشیر بابکان (224-240م)، بنیانگذار شاهنشاهی ساسانیان، با دیگر منابع تاریخی می سنجد و باور دارد که از روایت آگاثیاس نیز چیزی درباره تبار روحانی اردشیر و خانواده او به دست نمی آید. بنابراین، جم دیدگاه پژوهندگان ایرانی و غیر ایرانی را درباره روحانی تبار بودن ساسانیان درست نمی داند و اینکه آنها، بر پایه روایت طبری، ساسان را «موبد»، «هیربد» و یا «نگهبان آتشکده آناهیتا» در اصطخر پارس انگاشته و یا، بر پایه روایت آگاثیاس، اردشیر را مردی روحانی پنداشته اند، برداشت های نادرستی از روایت های طبری و آگاثیاس می انگارد و نیاکان اردشیر را از اشراف محلی استان پارس می داند. با وجود این، به باور ما برداشت ها و نتیجه گیری های جم نادرست اند و ساسانیان به راستی روحانی تبار بوده اند. در این پژوهش، با تحلیل گزارش های طبری و آگاثیاس و نیز دیدگاه پاره ای از پژوهندگان ایرانی و غیر ایرانی درباره تبار ساسانیان و کیستی و پایگاه ساسان و بابک و پیوند آنها با آتشکده آناهیتا در اصطخر پارس، به نقد رویکرد و دیدگاه تازه جم درباره خاستگاه اشرافی ساسانیان و روحانی تبار نبودن آنها خواهیم پرداخت.

این پژوهش بر آن است که این همانی عددی و هویت شخصی جسم لطیف را در اندیشه اسلامی با رویکرد تحلیلی ـ انتقادی واکاوی کند. در رابطه با این دیدگاه که مدعی امتداد نظرگاه متکلمان متقـدم اسـت، باید ابتدا به دیدگاه این اندیشمندان در مورد روح و تجرد و یا مادیت آن، و به تعبیر دیگر چیستی اصالت انسان پرداخت و سپس دیدگاه آنها در مورد این همانی و هویت شخصی واکاوی شود. ازاین رو، برخی از متکلمان و محدثان و نیز متکلمان مکتب تفکیک معتقدند که انسان یک بدن مادی (جسم غیرلطیف) و یک جسم لطیف (نفس) دارد؛ اما حقیقت انسان را جسم لطیف (نفس جسمانی) تشکیل می دهد. اینان روح و نفس را همان جسم و بدن لطیف می دانند که مانند آب در گل است و نه یک امر مجرد. هدف اصلی این پژوهش پاسخ به این سؤال است که «آیا جسم لطیف می تواند در دو زمان مختلف وجود داشته باشد و سبب این همانی انسان گردد؟» این ملاک به دلیل نگاهی مادی انگارانه به انسان و اشکالاتی دیگر و نیز به دلیل ناتوانی در تبیین چگونگی استمرار بدن لطیف در دو زمان مختلف و چگونگی درک این استمرار دچار اشکالات متعددی است.